Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Ο ιερός αριθμός «12» ως σύμβολο ιεραποστολής της ορθόδοξης χριστιανικής θεολογίας με αφορμή την σύναξη των 12 Αποστόλων

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*



Ι. Εισαγωγή
Σε μια εποχή που στο δυτικό κόσμο κυριαρχεί μια ατομικιστική αντίληψη του ανθρώπινου υποκειμένου, ειδικά στη νέα γενιά, ίσως ηχεί παράξενα η εκκλησιαστική εορτή 12 ανθρώπων μαζί: Των αγίων Αποστόλων στη συγκεκριμένη περίπτωση, αφού υπάρχει και ξεχωριστή εορτή για το καθένα ξεχωριστά, πλην των δυο πρωτοκορυφαίων Πέτρου και Παύλου (εορτάζουν την αμέσως προηγούμενη).
Τα ερωτήματα που θα προσεγγίσουμε με την παρούσα σύντομη μελέτη είναι τρία: Γιατί ειδική εορτή για δώδεκα (12), ενώ οι απόστολοι ήταν πάνω από εβδομήντα; Έχει σχέση με το ότι ο Ιησούς κάλεσε 12; Γιατί ο Πέτρος στη σύναξη των περίπου 120 φίλων του Ιησού, λίγο πριν τη Πεντηκοστή «επί το αυτό», ζήτησε να συμπληρωθεί ο δωδέκατος, αφού ο Ιούδας ήταν ήδη «ο γενόμενος οδηγός της σύλληψης» και «κατηριθμημένος ήν εν ημίν» [i]
Ταυτίζεται ο αριθμός των 12 που εορτάζομε στη εν λόγω λατρευτική σύναξη με τους δώδεκα που κάλεσε ο Ιησούς [ii];  Και τέλος τι σημαίνουν οι εορτές – συνάξεις που συνηθίζονται στην ορθόδοξη χριστιανική λατρεία;
Ι. Η ιστορία του ιερού αριθμού «12»
Οι περισσότεροι έχουμε ακούσει για την καθολική «ιερότητα» του αριθμού «12», αλλά ίσως δεν γνωρίζουμε ούτε πως  θεωρήθηκε ως σημαντικός αριθμός, ούτε πως  «εξελίχθηκε» αυτή η καθολικότητα και ιερότητα του «12». Όμως έχουμε κατά νου ότι ήταν ο πρώτος αριθμός στον οποίο ο Ιησούς έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα με το να επιμείνει σε επιλογή «12» μαθητών.
Με συντομία οφείλουμε να σημειώσουμε ότι η καθιέρωση των περισσότερων λεγομένων ιερών ή συμβολικών αριθμών (πλην του 7) προέρχονται από τα συστήματα αρίθμησης. Και τα συστήματα αρίθμησης έχουν ως βάση τα δάχτυλα των άκρων. Το πενταδικό και δεκαδικό σύστημα έχουν αντίστοιχα τα 5 ή 5+5=10 δάχτυλα των χεριών, το δε εικασαδικό τα 10+10 δάχτυλα χεριών - ποδιών για τους λαούς χωρίς σανδάλια. Το δωδεκαδικό σύστημα[iii] στηρίζεται στο συνδυασμό δάχτυλων και φαλαγγών των δακτύλων του ενός χεριού: 3χ4=12.  Το δε εξηνταδικό  σύστημα ήταν συνδυασμός πενταδικού και δωδεκαδικού συστήματος (5χ12=60)[iv]. Το 12δεκαδικό σύστημα κυριαρχούσε μέχρι και τη Γαλλική επανάσταση. Στοιχεία του βέβαια  απέμειναν μέχρι τις μέρες μας[v].
Όπως με όλους τους αριθμούς, έτσι και με το δώδεκα, που αποτελεί το σπουδαίο γινόμενο 3χ4, απλώθηκε[vi] η χρήση του από τη μια, αλλά δόθηκε και μια συμβολική έως και ιερή διάσταση από την άλλη[vii]. Το «12», οφείλουμε να προσθέσουμε,  ότι έχει ως σύμμαχο και την Ευκλείδεια Γεωμετρία[viii]. Ως γνωστό, έχει αποδειχθεί ότι τα κανονικά πολύεδρα είναι μόνο πέντε[ix], και απ’ αυτά[x] το 5ο είναι το δωδεκάεδρο. Ειδικά σ’ αυτό αντιστοιχήθηκε το στοιχείο της ουράνιας «πεμπτουσίας»[xi] (5ης ουσίας, μετά τις 4 γήινες: γη, νερό, αέρας και φωτιά)!
Στο σημείο μάλιστα αυτό οφείλω να προσθέσω, ότι υπάρχουν επιστήμονες –κοσμολόγοι που προτείνουν την θεωρία του «δωδεκάεδρου σύμπαντος»: «Είναι ο Κόσμος ένα δωδεκάεδρο;»[xii]!!
Έτσι η επίδραση της δωδεκάδας, πέρα από το εμπόριο με τις «ντουζίνες», τους μήνες, τις ώρες, πέρασε και στα ζώδια, στους «θεούς»[xiii], στις φυλές του Ισραήλ και 12 μικρούς προφήτες[xiv], στο καβαλιστικό τετραγράμματο[xv], στο κινεζικό «τσι»[xvi]-ζωτική ενέργεια,  στη ψυχική αλχημεία[xvii], κλπ.
Σε άρθρο της με τίτλο «Η μεταφυσική των αριθμών», η διδάκτωρ φιλοσοφίας κ. Μαρία Τερηδήμου[xviii] τονίζει: «…Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, ο άνθρωπος προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τη φύση, να ανακαλύψει τη μυστική ομορφιά της…. Τις περισσότερες φορές δεν είναι εύκολο. Η φύση προστατεύει πάντα τα μυστικά της και ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να τα φέρει στο φως, άλλοτε φτάνει στο επιθυμητό αποτέλεσμα, άλλοτε όμως φτάνει σε υπερβολές, ψάχνοντας να βρει την αλήθεια εκεί που δεν υπάρχει. Κάποιες φορές, στο παρελθόν, την αναζήτησε στους αριθμούς και στα γεωμετρικά σχήματα και μάλιστα προσπάθησε να ερμηνεύσει τον κόσμο με τη βοήθειά τους… Κατά την αναζήτηση από του Πυθαγορείους της κρυμμένης αρμονίας των αριθμών και γενικότερα της μαθηματικής ευταξίας στη φύση, ο αρμονικός χαρακτήρας των αριθμών 6, 8 και 12 λογίζεται ως ιδιότητά τους… ».
IΙ)  Ο ιερός αριθμός «12» στον Ισραήλ της Π.  Δ.
Μέσα σ’ αυτό το πολιτισμικό πλαίσιο, προσλήφθηκε και η ιερότητα του «12», όπως και άλλων ιερών αριθμών από τον «λαό του Γιαχβέ». Αποκορύφωμα της ιερότητας είναι η καθιέρωση των «δώδεκα φυλών» μέσω των «12 Πατριαρχών»[xix], δηλαδή των τέκνων του Ιακώβ. Να σημειώσουμε ότι όχι μόνο δεν προέρχονται από τις δύο νόμιμες (για την εποχή) συζύγους του, αλλά και από τις δύο παλλακίδες, υπηρέτριες των γυναικών του. Συμβολίζει δε αυτό (πράγμα που συναντάται συνεχώς στην Π. Δ. και πέρα από κάθε ηθικισμό), ότι η ανθρωπότητα από μόνη της έχει πάνω απ’ όλα μόνο αντιφάσεις.
α) Στον «Μεγάλο Συναξαριστή» αναφέρεται προς τους 12 Αποστόλους: «…Υμείς αληθώς η επισημοτάτη των πατριαρχών εστέ δωδεκάς. Αι αείζωοι του αληθινού πηγαί Ισραήλ. Αι των του θεού φυλών, των ανά πάσαν τη γην εκκλησιών πατριαί αρχαί. Υμών γαρ εικόνα και τύπον οι δώδεκα πάλαι του Ιακώβ εκείνου παρενέφησαν υιοί υμών εναργή παραδείγματα της υψηλής μεν δωδεκάδος αι δώδεκα των υδάτων πηγαί, αι κατά έρημον εκεί τότε τω Ισραήλ επιδειχθείσαι.. Δι’ ών το σωματικόν μεν εκείνο παρεμυθείτο δίψος, δι’ υμών δε, του της απιστίας αυχμού, πας ο πνευματικός Ιασραήλ απαλλατόμενος, τω λόγω της εν υμίν ζώσης Θεού χάριτος ζωγραφούται και πιαίνονται..»[xx].
 β)  Δωδεκακώδων ονομαζόταν ο χιτώνας του μεγάλου αρχιερέα[xxi], δώδεκα ήταν οι άρχοντες[xxii] και δώδεκα οι οικονόμοι[xxiii] του Σολομώντα.
Αναφέρεται ενδεικτικά στον Μ. Συναξαριστή[xxiv]: «.. αλλά και οι δώδεκα κώδωνες, οι οποίοι ηχολόγουν όταν ιεράτευεν  εν τη σκηνή ο Αρχιερεύς Ααρών, τους δώδεκα Αποστόλους εδήλουν, διότι αυτοί ήχησαν και εκήρυξαν εις όλην τοην οικουμένην του σαρκωθέντος Χριστού την επιδημίαν και το Ευαγγέλιον. Δια τούτο  και ο προφήτης Ωσηέ προεφήτευσεν, ότι δώδεκα δρύες θέλουσιν ακολουθήσει τον επι γης φανέντα θεόν, το οποίον έγινε και εμπράκτως. Και πολλά άλλα της Παλαιάς Γραφής προεικόνισαν τους Αποστόλους».
γ) Οι δώδεκα πηγές υδάτων[xxv] που δρόσισαν τον λαό του Ισραήλ στην έρημο.  Στο ίδιο στίχο της «Εξόδου» αναφέρονται και οι «εβδομήντα φοίνικες» (βλέπε σύναξη των εβδομήκοντα αποστόλων).
δ) Επίσης σε δωδεκάδες χωρίζονταν τα ιερά σκεύη στον ναό: «Τρυβλία αργυρά δώδεκα, φιάλαι αργυραί δώδεκα, θυΐσκαι χρυσαί δώδεκα»[xxvi]. Με «δώδεκα λίθους»   επίσης οικοδόμησε ο Μωυσής το θυσιαστήριο[xxvii].
ε) Δώδεκα ήταν οι πολύτιμοι λίθοι στο περιστήθιο του Αρχιερέα ως τέσσερις τριάδες (4χ3=12),  με τα εξής ονόματα: τριάς 1η (Σάρδιον, Τοπάζιο, Σμάραγδος), τριάς 2η (Άνθραξ, Σάπφειρος, Ίασπις), τριάς 3η (Λιγύριον, Αχάτης, Αμέθυστος), τριάς 4η (Χρυσόλιθος, Βηρύλλιον, Ονύχιον).  (Εξ. ΚΗ΄, 17-21).